Herinneringen aan je verleden

Voor elk probleem is er een oplossing die simpel, handig en verkeerd is. (H.L. Mencken)

Één van die verkeerde oplossingen is het geloof in het bestaan van volledige verdringing als defensie- mechanisme.
Het is natuurlijk wel een zeer verleidelijke verklaring want allerlei huidige klachten (depressies, eetstoornissen, relatieproblemen etc.) kunnen met een beroep op verdringing verklaard worden als de schuld van een ander.

Dat is simpel en handig. Het klinkt goed en is eenvoudig uit te leggen. Maar is het waar?

Nee, concludeert Elke Geraerts in haar proefschrift Remembrance of Things Past. Het "verdringingsmechanisme" heeft ze niet aangetroffen, maar een van de opmerkelijke bevindingen uit haar onderzoek is, dat slachtoffers van misbruik soms de illusie hebben nooit eerder dit misbruik herinnerd te hebben, terwijl de feiten duidelijk maken dat ze er al eerder met anderen (de partner bijvoorbeeld) over gesproken hebben.

Hoe kan dat en waarom is het belangrijk?
In het interview met TV-Limburg geeft Geraerts zelf de verklaring: bepaalde misbruikervaringen op zeer jeugdige leeftijd worden niet met de connotatie "misbruik" opgeslagen, het wordt wel als vreemd en onprettig ervaren, maar pas jaren later dringt (door specifieke triggers) bijvoorbeeld het besef door dat dit "niet normaal" was. Dan volgt een zeer emotionele Aha-erlebnis bij het slachtoffer waarbij alsnog een "vertrouwde" door de mand valt. Ik stel me voor dat dat zeer traumatisch is.

Maar werkelijk vergeten waren ze deze herinneringen niet. Ze worden echter door die "trigger" opeens in een ander daglicht gezet. Abusievelijk worden deze herinneringen als "hervonden" aangemerkt. Feitelijk zijn ze dat niet (dan hadden de slachtoffers er nooit eerder over gesproken), maar een nieuwe interpretatie (het vallende kwartje) doet hen dat wel veronderstellen.

Dit soort herinneringen vertoont ook een opmerkelijk verschil met wat in "hervonden herinneringen therapie" gebeurt:
In "hervonden herinneringen therapie" worden de herinneringen met de tijd gedetailleerder en de beschuldigingen grotesker.
Dat geldt niet voor deze herinneringen: die verschijnen plotsklaps in tamelijk complete niet gefragmenteerde vorm.
Er komt namelijk ook geen suggestie aan te pas, voor zover me bekend worden dit soort herinneringen niet in therapie "ontdekt", maar spontaan daarbuiten

Het belang van dit verschijnsel:
Voorstanders van het "verdringingsparadigma" komen keer op keer met wat zij zien als "bewijzen" dat verdringing bestaat.
Richard J. McNally veegde in Remembering Trauma  (2003) de vloer aan met die onderzoeken.
Die onderzoeken vertonen allemaal ernstige tekortkomingen.
Om een voorbeeld te noemen: In veel onderzoek naar traumatische amnesie werd bijvoorbeeld retrospectief gevraagd of getraumatiseerden periodes hadden waarin ze niet in staat waren zich hun trauma te herinneren.
(Dit als bewijs voor het bestaan van een verdringingsmechanisme) 
Dat is natuurlijk een absurde vraag, je gaat niet op je stoel zitten piekeren wat voor enorm beinvloedend trauma je je opeens niet meer herinneren kan.  (McNally, 2003, p227)
Recenter verscheen een artikel van McNally (2005) met een aardige opsomming van de methodologische blunders die door de verdringings 'theoretici' gemaakt worden.

We geloven collectief niet in het bestaan van zeemeerminnen,  maar er is slechts één voorbeeld van een gevangen zeemeermin nodig om die overtuiging te weerleggen.  "Verdringings" theoretici doen verwoedde pogingen hun zeemeermin te vinden, maar ze zijn er nog niet in geslaagd. 

Conclusie: totnutoe is er nog geen enkel geloofwaardig bewijs dat het verschijnsel van verdringing bestaat.
Dat zouden de verdringingstheoretici - en therapeuten  zich eens in de oren moeten knopen want daarmee staat of valt hun hele theoretische "bouwwerk".

negen reacties

Kitty - 21-06-’06 17:17

JP, je schrijft hierboven: Abusievelijk worden deze herinneringen als “hervonden” aangemerkt. maar hervonden zijn ze weldegelijk, ze waren alleen nooit verdrongen.

Ik vind het wel goed dat Elke dit verschil tussen spontaan hervonden en in therapie dmv suggestie hervonden herinneringen aanbrengt. Al schijnt de Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie het niet eens te zijn met de uitkomsten van het onderzoek. Aantrappen tegen het heilige huisje gebouwd op verdringsfundamenten mag natuurlijk niet!

Jan Potdorie - 21-06-’06 19:02

@Kitty “On the other hand, inaccuracy in judging past memory states may be responsible for some claims of previous repression. Here, people are remembering a probably genuine event in the present and erroneously report that they failed to remember it in the past. Thus, both types of recovered memory experiences yield, in their way, false impressions of repression.” bron: http://web.uvic.ca/psyc/lindsay/publicat..

Maargoed, “Discovered” memory (ik geloof dat Schooler die term voorstelde) is waarschijnlijk beter. In essentie gaat het om een herinterpretatie van al aanwezige herinneringen, die in dit nieuwe licht een enorme schok teweegbrengen.

Kitty - 21-06-’06 19:36

Voor de persoon in kwestie is het dan gewoon een hervonden herinnering hoor, alleen wordt vaak verkeerd uitgelegd waarom de herinnering eerder niet bewust was, wordt het verklaard vanuit verdringing terwijl het meestal een eenvoudig niet-aan-denken betreft. De herinterpretatie komt pas nadat de herinnering hervonden is. Of wou je ook de term ‘hervonden herinnering’ gaan herdefiniëren? In een deel van de gevallen zal herinterpretatie van reeds aanwezige herinneringen het geval zijn, in andere gevallen is er gewoon jarenlang niet aan het misbruik gedacht. Bijv. een zus vertelt door vader misbruikt te zijn waardoor de andere zus herinnerd wordt aan het feit dat dat haar ook overkomen is. Elke noemt in veel interviews dat voorbeeld van herinterpretatie, maar dat is niet de enige manier van spontaan hervonden herinneringen die ze beschrijft. Zie bijv. case 2 op pagina 14 van haar proefschrift.

Jan Potdorie - 21-06-’06 21:30

Geraerts in haar proefschrift: “De resultaten tonen duidelijk aan dat mensen met hervonden herinneringen geneigd zijn om te vergeten dat ze woorden of autobiografische gebeurtenissen hebben herinnerd doorheen verschillende sessies, in vergelijking met degenen met continue misbruikherinneringen of mensen zonder een voorgeschiedenis van misbruikervaringen. Deze studies verschaffen indirect bewijs dat dit forgot-it-all-along fenomeen kenmerkend is voor een deel van de mensen die hervonden herinneringen rapporteren. Bij hen zijn “hervonden” herinneringen betreffende oorspronkelijke misbruikgebeurtenissen dus feitelijk nooit verloren geraakt.” (p.182)

Kitty - 21-06-’06 23:11

JP, ik snap het punt dat je wilt maken geloof ik niet.

Jan Potdorie - 22-06-’06 10:45

@Kitty, Nou, laat ik het dan nog eens in eigen woorden proberen: Jij zegt in je eerste reactie “maar hervonden zijn ze weldegelijk, ze waren alleen nooit verdrongen.”

Het “forget it all along effect (FIA) geeft hen de illusie dat ze hier nooit eerder aan gedacht hebben, maar dat is, zoals Jonathan Schooler ontdekte, feitelijk niet waar. Ze waren vergeten dat ze het zich eerder herinnerd hadden (en waren daar dan ook hogelijk verbaasd over). Die eerdere herinneringen hadden echter niet die emotionele lading (die plotselinge “herkenning”), mogelijk is dat de reden waarom men zich eerdere recollecties niet herinnerde. (het verkeerd dateren van herinneringen).

Kitty - 22-06-’06 10:50

JP, misschien ga ik in mijn reactie teveel uit van mijn eigen ervaring en zal het in andere gevallen wel zo zijn als jij het beschrijft (herinterpretatie van wat ze altijd al wisten). Het misbruik door mijn broer heb ik nadat het gestopt is nooit meer aan gedacht. Rond mijn twintigste in therapie werd mij gevraagd al mijn seksuele ervaringen te benoemen en heb ik gezegd: “Het eerste was met mijn broer, maar daar hoeven we het verder niet over te hebben.” De therapeut ging er verder ook niet op in, dus daar bleef het bij. Verder weer niet aan gedacht, tot het zo’n vijf jaar later ineens in dromen opdook en een hele andere betekenis kreeg, het labeltje incest kwam eraan te hangen. Dus die herinterpretatie klopt, maar los van dat ik het toen aan die therapeut genoemd heb heb ik er nooit aan gedacht en is het in die zin ook een hervonden herinnering. Ik heb alleen nooit het idee gehad dat ik het verdrongen had en ik zekere zin ook nooit vergeten, want op het moment dat die vraag gesteld werd noemde ik het meteen, maar het is al die tijd nooit bewust in mijn gedachten geweest. Nou goed, iedereen zal het op zijn eigen manier beleven en verwoorden, maar van hieruit kwamen mijn reacties hierboven.

Kitty - 22-06-’06 10:54

O, we waren tegelijkertijd een reactie aan het schrijven, maar mijn reactie sluit wel aan bij wat jij schrijft. Misschien is het een verschil in benadering dat ik de wetenschappelijke kennis vermeng met mijn eigen ervaringen en van daaruit praat. Maar dan kan ik alleen maar zeggen: wees blij dat je er niet vanuit eigen ervaring over kunt praten! Als het alleen maar theorie is haak ik soms af.

Jan Potdorie - 22-06-’06 11:08

Ja, ik zag ook dat onze reacties vlak op elkaar kwamen. Je kan inderdaad het FIA effect niet generaliseren naar de hele populatie, dat doet Gereaerts ook niet. “Vrouwen die hun herinneringen spontaan hervinden, bijvoorbeeld omdat ze in een situatie komen die alles oprakelt, blijken veelal last te hebben van een defect geheugenmechanisme. Deze herinneringen zijn volgens Elke Geraerts eerder gebaseerd op de waarheid, maar deze mensen hebben moeite met het dateren van herinneringen. Ze denken bijvoorbeeld dat ze deze herinneringen twintig jaar kwijt geweest zijn, terwijl ze er in werkelijkheid twee jaar geleden nog met hun partner over praatten. Ze overschatten dus de vergeetperiodes.” Dat stond in het persbericht.

Emoticons
Om geautomatiseerde spam te voorkomen MOET u deze vraag beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kattebel
Verberg e-mail
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.