Slapende herinneringen
Het onderzoek van Elke Geraerts dwingt mij tot een herziening van m'n mening aangaande de rol die herinneringen kunnen spelen in bijvoorbeeld een beschuldiging van seksueel misbruik.
Laat ik het voorbeeld zo gecharcheerd mogelijk neerzetten:
Kan een vrouw 20 jaar na dato tijdens een therapie herinneringen "hervinden" aan haar eerder aangedaan misbruik?
Eerder zou ik gezegd hebben: 'nee, die herinnering is het produkt van een suggestieve therapie', maar mede door het werk van Geraerts (én eerder werk van Schooler) kan ik dat niet meer zo absoluut stellen.
Nu zeg ik: 'ja, dat is niet uit te sluiten, hoewel niet waarschijnlijk' (zie daartoe eindnoot)
Blijkbaar kunnen herinneringen een hele tijd "slapen" en dan door een specifieke aanleiding vrijwel plotsklaps terug zijn, onverwacht en meestal zeer emotioneel.
Letwel, ik heb het NIET over verdrongen herinneringen.
Verdringing bestaat niet!
Het volgende staatje laat het verschil zien:

(bron: Religious Tolerance.org)
Hoewel de terminologie wat anders is, hier heeft men het over "dormant memories" (slapende herinneringen), gaat het in feite om hetzelfde verschijnsel: een trigger leidt plotseling tot een tamelijk "volledige" herinnering aan een traumatische gebeurtenis.
Meer HIER.
Jonathan Schooler ontdekte dat sommigen met zo'n "dormant memory" ervaring in de veronderstelling verkeerden dat ze zich dit nooit eerder herinnerd hadden, terwijl dat feitelijk onjuist was: ze hadden er bijvoorbeeld jaren eerder met hun partner over gesproken maar dan op een afstandelijke, zakelijke manier.
De trigger had blijkbaar op een of andere manier eerder ontbrekende 'puzzelstukjes' toegevoegd waardoor hun herinnering in een heel nieuw licht werd gezien.
Schooler (2000): "The discovery of this new meaning may become confused with the discovery of the memory itself, leading to the (sometimes erroneous) belief that the memory is just now being accessed for the first time." (bron)
Ross Cheit, uit het voorbeeld van de Religious Tolerance link, ziet zijn eigen ervaring als een voorbeeld van een "verdrongen herinnering", maar zijn ervaring is dus ook op een veel eenvoudiger manier te verklaren.
Wél wordt duidelijk hoe "verdringingstheoretici" abusievelijk kunnen aannemen met een voorbeeld van verdringing te maken hebben.
Uiterlijk zijn ze daar in eerste instantie ook niet van te onderscheiden: de herinneringen zijn beladen, emotioneel en ze worden als "nieuw" ervaren. Soms geheel ten onrechte, zoals Schooler ontdekte.
Het "verdringings" concept veronderstelt dat zeer traumatische gebeurtenissen uit het bewustzijn worden gebannen, terwijl de "dormant memory" benadering aangeeft dat er iets heel anders aan de hand is.
McNally (2005) hierover:
(noot jp: CSA= Childhood Sexual Abuse)
"There is yet another explanation for why individuals may fail to remember their CSA until many years later. At least in our research program, many adults reporting recovered memories of sexual abuse failed to experience their abuse as traumatic, partly because they failed to understand what was happening (33,34). Our typical subject reports having been nonviolently abused (for example, fondled) by a trusted adult (for example, a grandfather) on one or several occasions and reports having been upset, scared, and confused, but not overwhelmingly terrified. Failing to understand the abuse as abuse, the subject manages not to think about the experience, often aided by the absence of retrieval cues (for example, the perpetrator moves away). Years later, an encounter with reminders prompts recollection of the long-forgotten experience, which the subject now correctly understands to be sexual abuse. Thus, contrary to the standard view of dissociative traumatic amnesia (repression), subjects do not forget their abuse, because it was neither traumatic nor understood as abuse. One need not postulate any special mechanism, such as dissociative amnesia or repression, to explain why these early, unpleasant, and misunderstood experiences did not come to mind for many years." (bron)
Vanuit evolutionair oogpunt is het verdringingsconcept altijd al hoogst onlogisch geweest:
Waarom zou de natuur ons hebben uitgerust met een mechanisme dat ons traumatische gebeurtenissen (waarvan de herinneringen dus een grote overlevingswaarde hebben), doet vergeten? (bron)
"Dormant memory" geeft een verklaring die NIET in tegenspraak is met dit evolutionaire principe, zoals de quote van McNally duidelijk maakt.
Het essentiele verschil: de gebeurtenis wordt in eerste instantie niet als zeer traumatisch ervaren en dus niet als zodanig "verwerkt".
Pas later (en dat kan dus wel 20 jaar duren) keert plotseling, door een specifieke aanleiding, die hele herinnering in een volledig nieuwe "context" terug: bijvoorbeeld het besef dat je vader zich moreel verwerpelijk gedragen heeft.
Om tot slot nog even terug te komen op m'n gechargeerde voorbeeld: theoretisch kan je nooit uitsluiten dat binnen psychotherapie een bepaalde trigger 'slapende' herinneringen "wakker roept", maar de praktijk leert dat deze herinneringen, buiten therapie "opduiken".

Dat je je traumatische ervaringen niet herinnert, kan heel goed voor je uitwerken; stel dat je je nooit meer hoeft te herinneren wat er gebeurd is, dan hoef je ook nooit zelfmoord te plegen, omdat je nacht na nacht niet slapen kunt, en je ook overdag, met open ogen, begeeft in nare herinneringen.
Evolutionair gezien is het dus helemaal niet zo gek dingen te verdringen.
Dat herinneringen later toch naar buiten komen is niet handig, maar ook daarvoor heeft de evolutie een oplossing; de mensen die niet kunnen omgaan met het bovenkomen van die herinneringen, zijn gauw genoeg uit de genenpool verwijderd.